ВОДИЧ ЗА КОМПАНИИ – Дел III: Акционерско друштво (АД)

Во третиот дел од нашиот водич ја разгледуваме македонскиот пристап кон акционерското друштво (АД).

Акционерското друштво претставува еден од темелите на современиот капитализам. Оваа форма на друштво најчесто се користи за поголеми деловни потфати кои бараат собирање на значителен капитал од повеќе инвеститори. Во домашната регулатива за АД може да се забележи мешано влијание од германската и американската традиција на корпоративно управување.

I. Клучни карактеристики

Акционерското друштво (АД) е втората најчесто користена форма на трговско друштво во Република Северна Македонија. Законот за трговските друштва презема елементи и од германското Aktiengesellschaft (AG) и од американското joint stock company (JSC). Акционерското друштво (на македонски: Акционерско друштво) во Република Северна Македонија обично се препознава по кратенката АД која е составен дел од фирмата на друштвото.

Она што го прави АД привлечно за инвеститорите е фактот што оваа форма овозможува собирање на значителен капитал од повеќе инвеститори. Дополнително, акциите во АД се многу полесно преносливи во споредба со другите форми на друштва. Како такво, АД е единствената форма на друштво чии акции можат да се тргуваат на берза.

Како и кај друштвото со ограничена одговорност (ДОО), акционерите не одговараат за обврските и дејствијата на друштвото. Во споредба со ДОО, недостаток на АД е тоа што е посложено и поскапо за основање и управување, додека неговата клучна предност е едноставниот режим за тргување со акции – како кај котираните, така и кај некотираните друштва.

II. Основaње и основна главнина

Постојат два начина на основање на АД – симултано и сукцесивно. Од една страна, при симултано основање, основачите го потпишуваат статутот и ги преземаат акциите без јавна понуда. Од друга страна, при сукцесивно основање, основачите најпрво го усвојуваат статутот, запишуваат одреден број акции, а потоа објавуваат јавна понуда за запишување на дополнителни акции. Минималната основана главнина изнесува 25.000 евра при симултано основање и 50.000 евра при сукцесивно основање.

III. Акционери и акции

АД може да биде основано и во сопственост на неограничен број физички и правни лица, без ограничувања за странска сопственост. Напротив, странските инвеститори добиваат поволен третман, особено во однос на престој, даноци и заштита на инвестиции.

Правата на акционерите се изразуваат преку акции. Акциите можат да бидат обични или приоритетни, при што приоритетните акции можат да имаат повеќе класи. Номиналната вредност на една акција не смее да биде помала од 1 евро. Друштвото може да издава нови акции со двотретинско мнозинство на собранието на акционери.

Акциите можат слободно да се пренесуваат без ограничувања, а кај котираните друштва и слободно да се тргуваат на Македонската берза или на странски берзи.

IV. Корпоративно управување

Главниот орган за одлучување е Собранието на акционери, кое одлучува со мнозинство, освен во случаи кога е потребно квалификувано (двотретинско) мнозинство, како што е зголемување на основната главнина.

АД може да избере едностепен или двостепен систем на управување, со можност за промена во било кое време.

Во едностепениот систем, друштвото има одбор на директори (3–15 членови), каде што неизвршните членови мора да бидат мнозинство, а претседателот мора да биде неизвршен член.

Во двостепениот систем, управувањето се врши преку управен одбор, а надзорот преку надзорен одбор. Доколку капиталот е под 150.000 евра, можно е управување и преку еден управител.

Надзорниот одбор и Собранието имаат право во секое време да ги разрешат членовите на органите на управување, што обезбедува високо ниво на контрола од страна на акционерите.

Овој водич продолжува со дополнителни текстови за други форми на трговски друштва. Прочитајте повеќе на нашиот блог.

За повеќе информации за основање компанија во Северна Македонија, инвестирање во Северна Македонија или правна поддршка од адвокат во Скопје, контактирајте нè на contact@boshnjakovski.com или јавете се на +38970257879.

Текстот е подготвен од Владимир Бошњаковски во август 2022 година.